Moeheid bij kanker is anders – zo ga je ermee om

‘Ik ben ook vaak moe,’ zegt een gezonde collega. Het kan voelen alsof je je moet verdedigen. Vermoeidheid bij kanker is anders, het overvalt je vaak en is moeilijk uit te leggen. Gelukkig zijn er wel manieren om ermee om te gaan. Re-integratieconsultant Sylvia geeft tips uit de praktijk van Re-turn.

Vermoeidheid bij kanker: 95% heeft er last van

Vermoeidheid is de meest genoemde klacht bij kanker die nog lang na de behandelingen kan aanhouden. 95% van de mensen die voor kanker behandeld worden, hebben er op enig moment last van. Voor 25% krijgt vermoeidheid zelfs een chronisch karakter. De oorzaken zijn divers en hangen met elkaar samen; de ziekte zelf, de behandelingen en de gevolgen daarna, zoals cognitieve belemmeringen.

Anders dan gewone vermoeidheid

Re-integratieconsultant Sylvia begeleidt namens Re-turn al vele jaren mensen die na kanker re-integreren. Zij ziet bijna dagelijks hoezeer vermoeidheid een rol speelt in de periode na de behandelingen. ‘Het is echt een ander type moeheid, die vaak plotseling optreedt en extreem kan zijn. Voor de persoon die het overkomt is het zelf ook moeilijk uit te leggen. Het wordt wel beschreven als een zware deken. Het herstel duurt langer en ‘gewoon een paar keer vroeg naar bed’ is niet de oplossing. De waarheid is: er is geen echte oplossing voor de vermoeidheid, die hoort er nou eenmaal bij. Dat erkennen is een eerste stap. Vervolgens kijken we hoe je in de praktijk met deze vermoeidheid na kanker kunt omgaan.’

Hoe beïnvloedt de moeheid je belastbaarheid?

‘In de werksituatie is het vooral lastig dat deze vermoeidheid je wisselend belastbaar maakt,’ vertelt Sylvia. ‘Niet elke dag is hetzelfde. De neiging is dan om je klachten leidend te laten zijn, maar daarmee versterk je het grillige patroon van herstel. Een techniek die in veel gevallen beter werkt is tijdcontingent opbouwen. Daarbij maken we een schema voor telkens drie weken met werkuren, taken, en tijd voor zaken zoals woon-werkverkeer en herstelactiviteiten. Dit schema is helemaal afgestemd op de cliënt en vormt de leidraad om gestructureerd werkvermogen op te bouwen. Zo voorkom je dat je stilvalt als het een dag niet zo lekker gaat, of dat je over je grenzen heen gaat als het beter voelt en daardoor later uitvalt. Zo vergroot je heel gecontroleerd je belastbaarheid.’

‘Die periodes van drie weken zijn heel bewust gekozen: de eerste week is pittig, in de tweede week raak je eraan gewend en bij de derde week merk je: ik kan weer wat meer aan. En als dat niet zo is? Dan wordt er bijgesteld, maar wel binnen deze structuur.’

Praktische tips

Dan blijft het feit dat je je vreselijk moe kunt voelen. Hoe ga je daarmee om? Sylvia: ‘Dat is altijd iets dat ik samen met de cliënt bespreek. Wat jij nodig hebt, hangt onder andere af van jou als persoon, de ziekte en de werkomstandigheden. Een paar algemene tips kan ik wel geven.

1. Wat kost energie en wat levert energie op tijdens je re-integratie?

‘Sommige taken kosten nu eenmaal meer energie dan andere. Vergaderen is voor de meeste mensen een energievreter; kun je dat beperken? Maar het is ook heel persoonlijk; de een houdt van werk dat meer op de achtergrond is, de ander heeft juist behoefte aan contact. Wat voor iemand werkt, kan ook in de loop van de tijd veranderen. Dat is iets om in het re-integratietraject rekening mee te houden.’

2. Neem je herstelmomenten

‘Rusten als het nodig is, is ontzettend belangrijk. Sommige cliënten zeggen dat het voelt als ‘lui’ of ‘spijbelen’ maar dat is juist niet wat het is! Die rust draagt bij aan je herstel, het dient een belangrijk doel. Hoe vaak je dat doet en hoe zo’n rustmoment op het werk eruitziet, is voor iedereen anders. De ene persoon gaat even liggen of kijkt Netflix in een rustruimte, de ander maakt een ommetje. Het helpt om de opbouw vol te houden. Als het een dag niet zo lekker gaat, houd je je aan het schema, maar neem je wat meer pauzemomenten. We bespreken samen hoe dat er in praktijk uit kan zien. Zo houd je de structuur en de opbouw vol.’

3. Vertel wat je nodig hebt

‘De meest intense vermoeidheid treedt vaak op in de eerste maanden van de re-integratie. Maar daarna is het niet weg. Bovendien kun je nog last hebben van fysieke klachten, of cognitieve belemmeringen. Je collega’s beseffen dat vaak niet en gaan er misschien van uit dat je alles weer gewoon kunt. Het is aan jou om aan te geven wat je nodig hebt in je werkomgeving. Bijvoorbeeld dat je wat vaker pauzeert, dat je sommige taken nog niet doet, of niet gestoord wilt worden tijdens een activiteit. Spreek het uit; en je hoeft jezelf daarbij echt niet te verdedigen. Dat jij iets nodig hebt, en dat het jou helpt, is genoeg. Natuurlijk oefen je dit soort gesprekken ook met je coach.’

4. Bewaak de balans tussen werk, herstel en privé

‘Veel mensen die re-integreren hebben de neiging om hun werk voorop te stellen en gaan knabbelen aan de tijd voor herstel en voor privé-activiteiten. Niet doen. Ze zijn alle drie even belangrijk. Als jij keihard aan de slag gaat met werk, maar thuis uitgeput bent, ga je alsnog uitvallen. Het is ontzettend belangrijk om tijdens de re-integratie die balans tussen werk, herstel en privé heel goed te bewaken en dit in het opbouwschema mee te nemen. Dat is altijd maatwerk. Een jong gezin heeft in de privésituatie andere uitdagingen dan een alleenstaande persoon, bijvoorbeeld.’

Tot slot: focus op herstel voor duurzame re-integratie

‘Het belangrijkste vind ik dat cliënten en hun werkomgeving beseffen dat dit soort vermoeidheid veel voorkomt, dat het anders is dan andere moeheid en dat er manieren zijn om ermee om te gaan. Besef vooral: als jij goed voor jezelf zorgt, bevordert dat je herstel en je re-integratie. Niemand heeft er iets aan als jij jezelf voorbijloopt of als je stilvalt. Gun het jezelf om je herstel voorop te stellen. Pak die rustmomenten, focus op wat energie geeft en spreek uit wat je nodig hebt. Dat is goed voor jou, voor je omgeving én voor je werkgever.’

Heb je zelf met kanker te maken? Of ben je werkgever van iemand die kanker heeft? Misschien kunnen we dan wat voor je betekenen. Neem contact op via het formulier, mail ons of bel direct via 085-080 6833.