Mentale aspecten bij re-integratie na kanker even belangrijk als fysieke

Kanker is een fysieke ziekte maar heeft ook een mentale impact. Bij de re-integratie is het belangrijk hier rekening mee te houden. Dat vergt begrip, kennis en invoelingsvermogen. Hoe kun je in de werkomgeving omgaan met de emotionele kant van kanker?

Kanker is een ziekte die ingrijpt op de lichamelijke gesteldheid en die mensen confronteert met leven en dood. Daar horen soms sterke emoties bij, die zijn volkomen normaal. Het ervaren van emoties hoeft geen belemmering te zijn voor de re-integratie, ook al hebben ze invloed op het werkvermogen en de houding ten opzichte van werk.

Het is belangrijk om in de werkomgeving zulke mentale effecten te herkennen, te erkennen en er rekening mee te houden in het re-integratieproces. Het is daarom belangrijk dat de re-integratiebegeleiding de werkomgeving actief betrekt. In een loondienstverband zijn dat bijvoorbeeld de leidinggevende en collega’s. Bij ondernemers kun je denken aan zakelijk partners of medewerkers.

Wetenschappelijk onderzocht

De relatie tussen emoties bij kanker en een succesvolle re-integratie is onderwerp van verschillende wetenschappelijke onderzoeken. Uit onderzoek van de Universiteit van Tilburg in 2020 blijkt dat de aanwezigheid van psychische klachten zoals angst en vermoeidheid geen significante invloed heeft op het feit óf mensen weer aan het werk gaan (*). Het percentage van mensen met deze klachten dat weer aan het werk gaat is even hoog als het percentage dat niet met deze klachten te maken heeft. Het is wél belangrijk om rekening te houden met deze klachten, zodat de re-integratie duurzaam is.

Frans onderzoek uit 2017 merkt op dat merkt op re-integratie-interventies na kanker vaak nog te biomedisch bekeken worden. De onderzoekers concluderen dat het psychosociale aspect net zo belangrijk is, maar in praktijk minder aandacht krijgt (**).

Psychosociale aspecten bij re-integratie na kanker

Er zijn verschillende redenen waarom kanker zo’n grote emotionele impact heeft.

Kanker is een levensbedreigende ziekte en zelfs als de gezondheidsprognose goed is, wordt iemand toch geconfronteerd met de eindigheid van het leven.
Er ontstaat een nieuwe realiteit, de ziekte en de behandelingen worden onderdeel van het leven. Dat gaat gepaard met onzekerheid: zullen behandelingen aanslaan, hoe kom ik eruit, wat gaat er in mijn leven veranderen?
De behandelingen hebben een grote fysieke invloed. Dat kan de kijk op jezelf beïnvloeden. Als je dingen minder goed kunt, of als je uiterlijk verandert, is dat confronterend.
In een periode van onzekerheid moeten er ook belangrijke beslissingen genomen worden: over behandelopties, huishouden, privérelaties, inkomen en werk. Dat geeft druk. Bovendien vragen herstelactiviteiten aandacht, tijd en energie.
Ook wanneer curatieve behandelingen succesvol zijn, blijft de ziekte mentaal veel aandacht vragen. Het is een proces, geen eindpunt. Vaak houden mensen last van late gevolgen, prioriteiten veranderen en er kan angst zijn voor terugkeer van de kanker.

Hoe mensen met deze aspecten omgaan en wat voor emoties ze oproepen, is zeer persoonlijk. Lees bijvoorbeeld het verhaal van Deborah, en het verhaal van Andrea. Dat is allemaal volkomen normaal en elke manier van ‘coping’ is goed. De coaching moet hier wel op afgestemd worden om bij te dragen aan een succesvolle en duurzame re-integratie.

Coaching naar werk

De psychosociale impact van kanker heeft invloed op het werk en werkvermogen. Re-integratiebegeleiding moet daar rekening mee houden in de voorlichting, coaching en opbouw. Het advies van de bedrijfsarts en eventueel arbeidsdeskundige fungeren daarbij als kaders.

De focus is op vooruitkijken, samen werkvermogen opbouwen en oplossingen vinden om met de situatie om te gaan. Natuurlijk is er voldoende ruimte om emoties te uiten; herkennen en erkennen is altijd de eerste stap. Daarna wil je samen kijken: hoe kun je hier binnen het werk het beste mee omgaan? Elke persoon en elke situatie is anders en dit is dus altijd maatwerk.

Als wij signaleren dat er onderwerpen zijn die onze voorlichting en coaching te boven gaan, bespreken we met de cliënt of hulp van psychische aard een idee kan zijn. De cliënt bepaalt zelf of dat gewenst is. Mocht de cliënt kiezen voor een vorm van psychologische begeleiding, dan kan dat prima parallel lopen aan de re-integratiebegeleiding.

Advies voor de werkomgeving

Goede communicatie binnen de werkomgeving is daarbij heel belangrijk. Advies over communicatie op de werkvloer is daarom altijd een onderdeel van re-integratiebegeleiding bij kanker. Dat geldt zowel voor degene die re-integreert, als voor een leidinggevende en collega’s, of een zakenpartner.

Tips voor degene die re-integreert

Je hoeft geen excuses te maken voor wat je meemaakt, of voor wat je denkt of voelt. Je kunt wel bij collega’s aangeven dat je weet dat je misschien anders reageert dan voorheen en af en toe checken hoe je bij anderen overkomt. Je kunt hen vragen om dat ook bij jou te doen. Daarnaast kan je re-integratiecoach je helpen met manieren om te voorkomen dat emoties of spanning te hoog oplopen, en om ermee om te gaan als dat toch gebeurt.

Wil je wel of niet praten over wat je meemaakt? Vind je het fijn als mensen proactief naar je toe komen of houd je liever zelf het initiatief? Wil je graag dat de leidinggevende collega’s informeert of doe je dat liever zelf? Door dat met je re-integratiebegeleider te bespreken, krijg je daar grip op.

Tips voor de werkomgeving

Kanker heeft naast een fysieke kant ook mentaal flinke impact. Dat hoeft een succesvolle re-integratie niet in de weg te staan. Het is wel belangrijk om aandacht te besteden aan deze psychosociale factoren en er op een pragmatische manier in de werksituatie mee om te gaan. De belangrijkste tips voor de werkomgeving hebben we gebundeld in de whitepaper voor leidinggevenden en HR. Vraag hem aan op de website en ga voorbereid het re-integratieproces in.

Begin in ieder geval op tijd met het inwinnen van advies en wacht niet te lang met gespecialiseerde ondersteuning. Dat vergroot de kans op een succesvolle, spoedige en duurzame re-integratie.

Wil je weten wat Re-turn voor jou zou kunnen betekenen? Neem dan contact op via het formulier, mail ons of bel direct via 085-080 6833.

*Bron: van der Lee, M., et al 2020 Predictors of Returning to Work after Receiving Specialized Psycho-Oncological Care

** Bron: Caron M, Durand M, Tremblay D. Interventions to support the return-to-work process after cancer: a literature review. Santé Publique; 2017